30 april Koninginnedag, met Ida’s ‘oranjebitter’ in de barranco

Waar komt Koninginnedag vandaan en hoe wordt het tegenwoordig, ook in het buitenland, gevierd; bijvoorbeeld in een barranco op Gran Canaria met Ida’s “oranjebitter”?

Koningin Wilhelmina, Nederlandser kan het bijna niet meer!

Voordat zij koningin werd, was koningin Beatrix prinses Beatrix. Zo is het ook met Koninginnedag gegaan, deze dag was van oorsprong Prinsessedag.

De geschiedenis van deze typisch Nederlandse feestdag begint op 31 augustus 1889. Prinses Wilhelmina werd toen negen jaar. Nog steeds organiseert de Asociación Neerlandesa Canaria (ANC) ofwel, de Nederlandse Vereniging Canarias (NVC)- naast Koninginnedag op 30 april - op Gran Canaria, jaarlijks op 31 augustus haar eigen ‘Koninginnedag’. Men doet dit, door een reünie in Nederland te organiseren voor de, vooral in de winter, op Gran Canaria woonachtige en vakantievierende NVC-leden. En op de 31ste augustus komt dan, jaarlijks, ook nog eens een kleiner aantal, in de zomermaanden op het eiland achterblijvende, of permanent wonende, NVC-leden op Gran Canaria bijeen, als voorproefje op het komende NVC-hoogseizoen.

Het plan van destijds, om Wilhelmina een speciale, nationale feestdag te geven was niet zomaar een spontaan idee; het werd zorgvuldig bedacht. Nederland had, ook toen al, politieke partijen, weliswaar nog niet zo duidelijk als nu, maar er is een beweging die je kunt vergelijken met de VVD van nu, de liberalen. Zij bedachten: ‘Prinsessedag’, omdat het een beetje rommelde in hun partij en met deze feestdag wilden ze de eenheid in hun partij verstevigen. Dat was de eerste reden voor Prinsessedag.

De tweede reden was, dat Prinsessedag het volk gelegenheid gaf, om zich meer achter de troon te scharen: het was - en is - dus ook goed voor de nationale eenheid. Het maakt mensen er trots op, dat ze Nederlander zijn.

Een derde argument voor Prinsessedag was, dat het de oogstfeesten kon vervangen. Deze werden aan het eind van de zomer gehouden, maar in heel Nederland op verschillende data. ‘Wanneer je één feestdag hebt, weet iedereen waar hij aan toe is’, dachten de liberalen. Verder is Prinsessedag een feest voor iedereen. Niet alleen voor de boerenbevolking. Maar ook de burgers in de stad kregen toen een reden om feest te vieren.

In november 1890 overleed de vader van prinses Wilhelmina, Koning Willem III. Wilhelmina was troonopvolgster. Ze was pas 10 jaar, dus nog te jong om het land te besturen. Haar moeder, Koningin Emma, regeerde daarom en nam, als regentes, de plaats van prinses Wilhelmina in. Op 6 september 1898 werd Wilhelmina tot Koningin ingehuldigd. Vanaf die dag heet Prinsessedag Koninginnedag.

Toen Prinses Juliana het Koningschap van haar moeder Wilhelmina overnam, verschoof de
datum van Koninginnedag van 31 augustus naar 30 april: de verjaardag van koningin Juliana. Als eerbetoon aan haar moeder veranderde Koningin Beatrix de datum van Koninginnedag niet in 31 januari, de datum van haar verjaardag.

Koninginnedag bleef, ook toen Beatrix in 1980 de troon besteeg, op 30 april gevierd worden en dat doet men nog steeds.

Koninginnedag en Oranje
Kijk maar eens om u heen; de kans is groot dat u iemand aantreft die een plaatsnaam als achternaam heeft. Vroeger was dat heel gewoon. Er is niet zoveel fantasie op het gebied van namen. Kinderen krijgen vaak de naam van hun vader; Jan’ s zoon werd na verloop van tijd Janssen. In de namen van plaatsen of streken verandert bijna niets. Het journaal wordt gepresenteerd door Marga van Arnhem en Jochem van Gelder heeft veel succes op de Nederlandse tv.

Ook de naam van het Nederlandse Koningshuis ‘het huis van Oranje’ is afkomstig van een landstreek. Deze lag niet in Nederland, maar in Frankrijk. Daar ligt het prinsdom Orange. Als in 1533 in het Duitse stadje Nassau het jongetje Willem wordt geboren op Slot Dillenburg, erft hij dat stuk van Frankrijk van zijn neef. Hij erft ook een aantal stukken van Nederland. Willem mag zich Prins van Oranje noemen en al gauw staat hij bekend als Willem van Oranje.

Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe-Biesterfeld, Hertogin van Limburg, Markiezin van Veere, Erfprinses van Vlissingen, Gravin van Katzenelnbogen, Vianden, Dietz, Spiegelberg, Buren, Leerdam en Culemborg, Burggravin van Antwerpen, Barones van Breda, Diest, Beilstein, de stad Grave, het land van Cuijck, IJsselstein, Cranendonck, Eindhoven, Liesveld, Herstel, Warneton, Arlay en Nozeroy, Erf- en Vrijvrouwe van Ameland, Vrouwe van Borculo, Breedevoort, Lichtenvoorde, Loo, Geertruidenberg, Clundert, Zevenbergen, Hoge en Lage Zwaluwe, Naaldwijk, Polanen, St. Maartensdijk, Soest, Baarn, Ter Eem, Willemstad, Steenbergen, Montfoort, St. Vith, Buettgenbach, Niervaart, Daasburg, Turnhout, Besançon.

Iedereen kan zich op 30 april koning of koningin voelen
Nakomelingen van Willem van Oranje, of Willem de Zwijger zoals hij ook wel genoemd wordt, dragen voortaan de naam Van Oranje Nassau.

De kleinzoon van Willem van Oranje, Koning Willem III, werd niet alleen vorst in de Nederlanden, maar ook Koning van Engeland. Hij werd daartoe uitgenodigd door Engelse grootgrondbezitters en kooplieden. Daartoe moet hij wel eerst de katholieke Engelse Koning Jacobus verslaan. Dat deed hij. De protestantse Willem van Oranje werd de held van de protestantse Ierse kolonisten. Deze noemen zich tot op de dag van vandaag ‘Oranjemannen’.

In 1784 werd, vanwege politieke redenen, het dragen van de kleur oranje door de Staten-Generaal verboden. ‘De Staten-Generaal’ is de officiële naam voor de Eerste en Tweede Kamer samen.

Het verbod op het dragen van de kleur oranje is al heel lang geleden weer ingetrokken. Dat is goed te zien bij sportwedstrijden zoals bij het EK voetbal 2000: ‘Veel mensen zijn gek van voetbal. Of gewoon gek van de voetbalgekte die ontstaat zodra er een groot toernooi aankomt. Zoals het Europees Kampioenschap voetbal. De winkels puilen uit van de oranjeprullaria die dan overal in Nederland te koop zijn. Ook supermarkten proberen flink munt te slaan uit de nationale oranjemanie. Het assortiment is daarom uitgebreid met oranjeproducten zoals oranje-vla, oranje-koeken en zelfs oranje-roomkaas. Uit onderzoek blijkt, dat hoe langer het Nederlands elftal in de race blijft, hoe meer de supermarkten profiteren: elke week, dat Oranje meedoet, levert de grootgrutters 50 miljoen gulden extra omzet op!’

Het wapen van de Oranje’s
Prins Willem Alexander is overigens vernoemd naar Willem van Oranje. Achter de naam Willem staat op officiële papieren het Romeinse cijfer IV. De vraag is of hij, als hij koning is, koning Willem IV zal heten? In elk geval zal hij het Rijkswapen voeren, het wapen van Nederland.

Het Rijkswapen is identiek aan het wapen van het staatshoofd en is voor het laatst in 1980 vastgesteld bij het Koninklijk Besluit van 23 april 1980 nr 3. Het besluit omvat een aantal artikelen, waarvan het eerste luidt: “…In azuur, bezaaid met blokjes van goud, een leeuw van goud, gekroond met een kroon van drie bladeren en twee parelpunten van hetzelfde, getongd en genageld van keel, in de rechter voorklauw opgeheven houdende in schuinlinkse stand een zwaard van zilver met gevest van goud en in de linker- een bundel van zeven pijlen van zilver met punten van goud, de pijlen tezamen gebonden met een lint mede van goud.”

Het wapen van Nederland, het Rijkswapen, is een combinatie van het stamwapen van Nassau met de pijlen en het zwaard van het wapen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De wapenspreuk is afgeleid van de wapenspreuk van de Prins van Oranje: ‘Je Maintiendrai (Nassau)‘ (’Ik zal (Nassau) handhaven’).

Hoe wordt Koninginnedag gevierd?
In tal van Nederlandse steden zijn het hele jaar door Oranjeverenigingen actief. In elke stad waar een Oranjevereniging is, wordt het feest door deze vereniging gepland. Vroeger hadden zelfs sommige wijken in een stad een aparte Oranjevereniging. Het aantal verenigingen is in de loop der jaren teruggelopen, maar het aantal mensen dat Koninginnedag echt viert, neemt toe.

Meestal begint een traditionele Koninginnedag met een aubade. Dat is de benaming voor het in de ochtend toezingen van een persoon.

De Koningin kan niet overal tegelijk zijn, ze viert haar verjaardag in 2007 in Woudrichem en ’s-Hertogenbosch en daarom wordt in andere steden de burgemeester in haar plaats toegezongen door schoolkinderen.

Om de een of andere reden zijn er, naast een vrijmarkt, altijd een beetje ouderwetse straatspelen zoals zaklopen, steltlopen en koekhappen. Vaak wordt Koninginnedag afgesloten met vuurwerk.

Koninginnedag in het buitenland en Ida’s “oranjebitter” op Gran Canaria
Niet alleen in Nederland wordt Koninginnedag gevierd. Overal op de wereld zijn er wel Nederlanders te vinden die deze dag in ere houden. Nederlanders komen graag en veel bij elkaar op bezoek. Voor de gezelligheid. Gezelligheid is namelijk een typisch Nederlands woord.

Zo wordt bij veel Nederlandse Verenigingen in het buitenland Koninginnedag aangegrepen om bij elkaar te komen en ook op Gran Canaria bestaat daartoe via de NVC de mogelijkheid.

Op Gran Canria serveert Ida Albers-Kuipers, al jarenlang NVC-gastvrouw - Lees: “substituut koningin” van deze Nederlandstalige Vereniging -, haar eigen, unieke recept van ‘oranjebitter’ aan de deelnemers van de koninginnedagviering, waar die dan ook op Gran Canaria gehouden wordt, zelfs bij een koninginnedag-picknick in een mooie barranco! Alleen daarom al heeft Ida, afgezien van haar jarenlange, tomeloze en onbegrensd enthousiaste inzet voor de Nederlandse gemeenschap op Gran Canaria, een koninklijke onderscheiding verdiend! (Wie vraagt deze voor haar aan?)

Voor veel Nederlanders in het buitenland is het, zeker op een dag als Koninginnedag, een speciaal gevoel, om het Wilhelmus, waar dan ook ter wereld, mee te kunnen zingen.

In de meeste landen ontvangt de Nederlandse Ambassade op 30 april de Nederlanders voor een drankje en een hapje (zoals haring en jenever!) ter gelegenheid van de verjaardag van Hare Majesteit.

Koninginnedag 2007: Van Jan Claesen tot Jeroen Bosch
Het wordt Bosschse-bolhappen op Koninginnedag 2007 in Den Bosch. De koningin viert daar maandag met familieleden een deel van de 30e april mee. Woudrichem, de andere gemeente (acht dorpjes en een stadje), die de Oranjes dit jaar mag ontvangen, laat het er niet bij zitten: daar wordt het vishappen.

Prinses Máxima zal in beide plaatsen ontbreken, omdat ze nog maar kort geleden beviel van Ariane. Ze gaat nogal wat missen.

Burgemeester Frank Petter van Woudrichem heeft, samen met de Oranjevereniging van Almkerk, wel een heel speciale verrassing in petto: een heuse (boeren)bruiloft. Een paar, dat dolgraag op Koninginnedag wil trouwen, krijgt daartoe de gelegenheid. Eerst geven bruid en bruidegom elkaar op het gemeentehuis officieel het jawoord, later mogen ze het tijdens het Koninklijke bezoek nog eens overdoen.

Ook komt Jan Claesen, de fameuze trompetter in het leger van de Prins (Willem van Oranje), aan de orde. Volgens de overlevering werd hij begraven in Andel.

Woudrichem, dat ruim € 200.000,= aan de feestelijkheden uitgeeft, kan langs de route ongeveer 15.000 belangstellenden herbergen. Mensen uit de eigen gemeente hebben een toegangspas kunnen verwerven, anderen moeten op goed geluk naar het plaatsje.

Den Bosch, dat het festijn op € 650.000,= heeft begroot, maar dan ook de hele dag zal doorfeesten, zal er niet opkijken om tussen de 50.000 en 100.000 liefhebbers te ontvangen.

De Oranjes worden ontvangen bij Bastion Oranje, waar ‘Stedendwinger’ Frederik Hendrik uitgerekend op 30 april 1629 een legendarisch geworden rol speelde in de strijd tegen Spanje.

Frederik Hendrik zal op Koninginnedag 2007 in vol ornaat tot leven komen en de koningin en haar familie weer de wereld van Jeroen Bosch inleiden, de grootste zoon van de stad. Ook zal er aandacht zijn voor Den Bosch als carnavalsstad Oeteldonk.

En uiteraard zal op maandag 30 april 2007 ook in de Nederlandse horecabedrijven op Gran Canaria ‘royaal’ geproost worden op de verjaardag van Hare Majesteit.

Meer informatie over Koninginnedag treft u aan u op het internet::

http://www.rotterdammers.nl/dagel/dagel23.htm
Koninginnedag in de jaren ‘20 en ‘30 van de vorige eeuw met mooie grote foto’s

http://www.speelzolder.com/koninginnedag/index.htm
Allerlei leuke dingen over Koninginnedag, met o.a.verhalen en knutselideeën.

http://oranje.pagina.nl/
De Oranje-startpagina.

http://www.koninklijkhuis.nl
De officiële internetbladzijde van het Koninklijk Huis.

http://www.nvc-web.com/index.html
De internetbladzijde van de Nederlandse Vereniging Canarias (NVC).