Steeds vaker geven Canario’s hun zonen en dochters de namen van hun verre  voorouders. Het is niet vreemd, dat de bewoners van de Canarische Archipel hun zonen en dochters dezelfde namen geven als die, welke de Guanchen* tot voor 500 jaar geleden droegen.  In Canarische gezinnen komt men namen tegen zoals Aíram, Guayarmina, Iballa, of Romen. Zonder, dat daar tegenwoordig niemand meer van opkijkt, omdat het mooie namen zijn die telkens meer gebruikelijk zijn.

*Het verdient de voorkeur het beter geschikte woord – Guanche – te gebruiken om een volk en een taal te duiden, dan een ander woord te bezigen zoals “aborigen” of “oerbewoner”. Daarom gebruiken wij hier het woord Guanche in dezelfde zin als men Nederlander in Nederlander gebruikt, of Italiaan in Italië. Per slot van rekening, heeft men dit al eeuwenlang gedaan.

ALFABETISCHE LIJST VAN GUANCHE-NAMEN:

Abenaura
Vrouwennaam- Gran Canaria.

Abentahar
Mannennaam – Gran Canaria.
Naam van een krijgsman.

Abian
Mannennaam – Gran Canaria. 
Edelman, of guayre van Telde die zich bezig hield met de strijd tegen de conquistadores. Voor de conquista was hij beroemd om zijn opstandigheid en zijn aanvallen op de bezittingen die de Castillianen hadden veroverd op de Guanchen.

Acaymo
Mannennaam – Tenerife.
Mencey van de Tacoronte-stam. Zoon van Rúmen en neef van Tinerfe el Grande. Leefde ten tijde van de reconquista van Tenerife. Zijn volledige naam luidde Acaymo Daniaga en, na gedoopt te zijn, werd hij Fernando Tacoronte genoemd.

Acerina
Vrouwennaam – La Palma.
Was de vrouw van rey (koning) Duarte.

Adargoma
Mannennaam – Gran Canaria.
Deze naam betekent: “ rotsrug” (“adarg” = rug risco = rots) en men noemde hem  zo, omdat zijn kalmte wist te bewaren, Hij was een beroemde guayre (edelman) van het guanarmato (koninkrijk)  van Gáldar, streed tegen de conquistadores (veroveraars)  en nadien nam hij deel aan de verovering van Tenerife, samen met Alonso Fernández de Lugo.

Afache
Mannennaam – Lanzarote.
Wordt genoemd als een man van Lanzarote die ging praten met Gadifer de la Salle, om Heer van het Eiland te worden. In plaats van Guadarfía. Toen hij dit eenmaal had bereikt, vocht hij tegen de Europeanen, die uiteindelijk werden verslagen. Onderzoeker Sabino Berthelot noemt hem “Atche”, of “Atchen”, terwijl onderzoeker Chil y Naranjo hem “Ache” noemt.

Afur
Mannennaam – Tenerife.
Naam van een kapitein van de Bencomo. Ook bestond er een man genaamd Afur, van het menceyato (koninkrijk) Anaga, die de naam had, een grote dief te zijn. Hij wordt nu nog steed genoemd door M. A. Fariña, vandaar het gezegde: “Hij is een grotere dief dan Afur.” Momenteel bestaat er een gehucht in Anaga met de naam Afur.

Agoney
Mannennaam – La Gomera.
Naam van een krijgsman. Op Tenerife bestaat een man genaamd Agona en op La Palma een mencey (koning) genaamd, Aganeye wat wil zeggen: “Afgehakte arm”.

Airam
Mannennaam – La Palma.
Het enige bekende gegeven is, dat hij een man van La Palma was die gedoopt is in de stad Sevilla.

Alguin-arguin
Mannennaam – Gran Canaria.
Koning van Zuidelijk gebied van Gran Canaria. Nig steeds draagt een dorp zijn naam (Arguineguín) in de gemeente Mógan.

Ancor
Mannennaam – Tenerife/Gran Canaria.
Kapitein die familie was van mencey (koning) Bencomo, heel waardig vanwege zijn moed. Ook wordt hij genoemd als naam die afkomstig is van Gran Canaria.

Andamana
Vrouwenhand – Gran Canaria.
Deze naam is de licht gewijzigde naam van een van Tenerife stammende vrouw.

Añaterve
Mannennaam – Tenerife.
Neef van Tinerfe el Grande en zoon van Acaymo, was mencey (Koning) van Güimar in 1494. Bencomo, de mencey (koning) van Taoro, vocht tegen hem, op beschuldiging, dat hij zichzelf verkocht aan de conquistadores (de Spaanse veroveraars) die hem “Añaterve el Bueno” noemden.

Arafo
Mannennaam – Tenerife.
Was een kapitein van Bencoma, maar er bestond ook een andere Tinerfeño met dezelfde naam, die woonde in de vallei van Güimar en hij was beroemd, om zijn weerstand en omdat hij snel kon hardlopen.

Arecida
Vrouwennaam – La Palma.
Volgens onderzoeker F. Duarte: “Een inheemse prinses van het kanton Tiglate, vermoord door een avonturier die afkomstig was van El Hierro en genaamd Jacomar.”

Aridani
Mannennaam – Tenerife.

Armiche
Mannennaam – El Hierro.
Hij was de koning van de Herreños (bewoners van el Hierro) aan het begin van de 15de Eeuw. Hij werd bedrogen door Juan de Bethencourt, die tegen hem zei, dat als hij zich zou overgeven, hij als vriend behandeld zou worden, maar hij werd gevangen genomen en tot slaaf gemaakt.

Arminda
Vrouwennaam – Gran Canaria.
Dochter van Ganache Semidán en nicht van Fernando Guanarteme, de Spanjaarden noemden haar Almendrabella. Zij werd op 8-jarige leeftijd wees in 1472.

Artemy/Artemys
Mannennaam – Gran Canaria.
Hij was faycán van telde en broer van de guanarteme. Toen hij werd gedoopt kreeg hij de naam Diego.

Atidamana
Vrouwennaam – Gran Canaria.
Inheemse Koningin. Onderzoeker Berthelot noemt haar ook: “een vrouw van Tenerife.”

Augerón
Mannennaam – El Hierro.
Broer van koning Armiche van El Hierro die, slaaf geweest zijnde van de Andaluciërs en van de Vizcaïnos, in handen viel van Juan de Bethencourt. Deze gebruikte hem als tolk bij zijn overeenkomsten met Armiche.

Ayoze
Mannennaam – Fuerteventura.
Hij was de koning van Gandía, een van de koninkrijken van Fuerteventura, hoewel onderzoeker Castillo zegt, dat hij de koning van Maxorata was, het Noordelijke deel van het eiland.

Belicar
Mannennaam – Tenerife.
Hij was de zoon van Chincanayro en mencey van Icod ten tijde van de conquista. Hij vocht tegen de conquistadores in een alliantie met de menceyatos (koninkrijken) van Daute, Adeje en Abona. Toen men hem doopte, gaf men hem de naam Juan Martín de Icod en zijn echtgenote noemde men Catalina Machado. Uit dit huwelijk werd een zoon geboren, Sebastián Imoba.

Belmaco
Mannennaam – La Palma
Naam van een vorst op het eiland, die men niet kan dateren en van wie men niet weet tot welke stam hij behoorde. Deze naam komt overeen met die van een barranco (vallei/ravijn) op La Palma en met die van een grot welke nabij het dorp Mazo ligt welke overvloedig inheems gesteente bevat.

Benartemi
Mannennaam – Gran Canaria.

Bencomo
Vrouwennaam – Gran Canaria.

Bencomo
Mannennaam – Tenerife.
Zijn volledige naam was Imoba Bencomo en hij was koning van Taoro, ten tijde van de conquista verzette hij zich heftig tegen de conquistadores, waarbij hij erin slaagde deze diverse malen te verslaan. Tijdens zijn koningschap regeerden er negen menceyes, die hij de titel van Quehevi de Tenerife toekende.
De dichter Antonio de Vaina schreef over hem: “Van lichaamsbouw was hij elegant/robuust, corpulent en reusachtig/zeven el lang en men zei zelfs, dat hij tachtig tanden en kiezen had….”

Hier een opmerkelijke guanche-uitspraak, welke is aangeleverd door D. Gregorio Chil y Naranjo: “achit guanoth mencey reste bencom.” Dit wil zeggen: “Leve Bencomo, onze heer en onze steun.”

Bencomo was de broer van de gewaardeerde Tinguaro en had drie kinderen die een lange lijn van opvolging vormden: Ben Tahod (Bentor), Dácil en María Bencomo.

De naam was ook al enkele jarenpopulair bekend als “Benhomo”, voor welke naamgeving voor- en tegenstanders te vinden zijn. In de toekomst zal mogelijk duidelijk worden, welke keuze de beste naam is.

Beneharo
Mannennaam – Tenerife.
De twee laatste koningen van Anaga droegen deze naam en de jongste van hen streed tegen de Castillianen. Hij had drie kinderen Enrique, Guajara en Guacimara. Bij Ossasuna en Saviñon lezen we: “Men zag het koninkrijk Anaga bezet door Bencaharo, virtuoos en liefdadige prins.” Hij werd gedoopt als Pedro de los Santos, als dit echter goed is opgetekend door Rosendo García Ramos.

Bentagay
Mannennaam – Gran Canaria.
Daarvan zegt Abreu Galindo: “Een versterkte plaats genaamd Bentayga, naar welke de moedige Canario Bentayga werd vernoemd. Het mag duidelijk zijn, dat dit niet de Bentayga is (de naam van een rots), maar Bentagay, hij die prins, of guayre (edelman) was en een beroemde, moedige strijder.

Bentejuí
Mannennaam – Gran Canaria.
Toen de guanarteme van Gáldar zich overgaf aan de Spanjaarden trok Bentejuí, zoon van de guanarteme van Telde, zich met de zijnen terug tot aan het Fortaleza de Ansite om daar de ultieme slag te leveren. Eenmaal daar, zag hij, dat elke tegenstand zou leiden tot de dood van allen, daarom koos hij ervoor, om zich in de diepte te werpen, onder het uitroepen van: Atistirma! Hij verkoos liever het leven te verliezen, dan de vrijheid.

Tomas Marín y Cubas zegt, dat de Spanjaarden de gewoonte opgevat hebben, om Tasartico naar Bentejuí te vernoemen. Moderne historici zijn teruggekeerd, om het bij de oorspronkelijke naam te noemen.

Bentor
Mannennaam – Tenerife.
Zoon van Bencomo, werd mencey van Taoro toen zijn vader stierf, zette de strijd voort met de indringers. Men zegt, dat hij heel sterk was, behendig en immuun, net zoals tijdens de spelen die gehouden werden in Anaga, bij het springen met een stok van een lengte van twaalf palmos, dat wil zeggen ongeveer 3 meter. Hij trad in huwelijk met de zuster van de mencey van Abonioa, met wie hij twee kinderen kreeg. Men weet niet met zekerheid, of hij zichzelf het leven heeft willen benemen, door van de kliffen van de Tigaiga af te springen (Los Realejos) of, dat hij dit overleefde en werd gedoopt met de naam Cristóbal Hernández de Toaro, of Tahodio.

Chaxiraxi
Vrouwennaam – Tenerife.

Chimbaya
Mannennaam- La Gomera.

Cathaysa
Vrouwennaam – Tenerife.
Zij werd in het jaar 1494 verkocht als slavin naar de stad Valencia en verder heeft men geen gegevens.
Opmerkelijk is, dat de bekende Canarsiche zanger Pedro Guerra een mooi lied heeft opgenomen met de titel: “Cathaysa.”

Chavender
Mannennaam – Gran Canaria.
Was een faycán of priester van Gáldar.

Chimboyo
Mannennaam – La Gomera.
Deze naam is terug te vinden in de Archieven van het Vaticaan (Registratura Vaticana).
De naam komt voor in een manuscript als naam die toebehoort aan een man van La Gomera. Dit is de zinsnede: “Petro Chimboyo duci in Insula Gomere commoranti.”

Chincanayro
Mannennaam – Tenerife.
Hij was de zesde zoon van Tinerfe el Grande. Hij kwam in opstand tegen zijn broers en stichtte het koninkrijk Icod. Zij zoon Belicar (of Pelicar) volgde hem op.
In het dorp Icod de Los Vinos heeft men een folkloristische groep opgericht met de naam: “Los Chincanaryos”, er bestaan enkele plaatopnamen van deze groep.

Dácil
Vrouwennaam – Tenerife.
Prinses, dochter van de mencey Bencomo en zuster van Bentor. Zij trouwde met Adxoña, mencey van Abona en kreeg een dochter genaamd Catalina Bencomo en er volgde nog een lange lijn van opvolging. Haar naam werd vervolgens omgedoopt tot Mencía Bencomo.

Over haar vertelt men het volgende:

“Prinses Dácil, of Dácila, was het favoriete kind van Bencomo. Zij was waanzinnig verliefd op Duriman el Montañes. Maar met de komst van de Spanjaarden, raakte kapitein Gonzálo del Castillo verliefd op haar en had de gelegenheid haar alleen te spreken.

Duriman was achterdochtig, jaloers en wanhopig tegelijk en vroeg, of men de Raad bijeen wilde roepen, die werd voorgezeten door Bencomo en de hogepriester.

- “Zeg wat je wilt zeggen,” zei de koning tegen Duriman.

-“ Ik vraag u, wat voor straf is er voor de vrouw die  in haar eentje praat met een man?

- “Die wordt ingemetseld,” antwoordde de vorst.

- “Wel, die straf verdient uw dochter vanwege het in haar eentje praten men een man, die
   bovendien ook nog eens de vijand van het vaderland is.”

En Bencomo, die nooit aan de wet tornde, metselde zijn dochter in: En als zij nadien in vrijheid is gesteld, dan is dit te rechtvaardigen, omdat er ter plaatse ooggetuigen waren van de conversatie.”

Dadarmo
Mannennaam – Tenerife.

Dafraoramas
Mannennaam/Vrouwennaam – Lanzarote

Doramas
Mannennaam – Gran Canaria.
Hij was een edelman van Gáldar en zijn naam betekent ‘brede neus’. Aan het hoofd van zijn manschappen bood hij weerstand aan de troepen van Pedro de Vera (de veroveraar van Gran Canaria), maar hij wilde een bloedvergieten voorkomen, daarom daagde hij de sterkste soldaat van zijn tegenstanders uit, om man tegen man te vechten. Er meldde zich een edelman, genaamd Juan Hoces, die hij doodde. Vervolgens reed Pedro de Vera op zijn paard furieus op Doramas in en doorboorde hem met een lans. Vervolgens brak er spontaan een afslachting uit.

In de Gemeente Moya (Gran Canaria) is een Beschermd Natuurgebied genaamd Montaña de Doramas, wat is afgeleid van de naamgeving aan die plaats. Tot in de 19de Eeuw  bestond er in het Noorden van Gran Canaria ook het schitterende Dormas-bos, dat nu geheel vernietigd is.

Echedey
Mannennaam – La Palma.
Hij was koning van de stam van Tihuya, een gebied in het Zuidwesten van La Palma.

Egonayga
Mannennaam – Gran Canaria.
Hij was de zoon van Artemy. Toen zijn vader was gestorven, verdeelde hij met zijn broer Bentagoihe het eiland in twee guarnatematos, te weten Gáldar, dat toekwam aan Egonaiga en Telde, dat toekwam aan zijn broer. Hij had 4.000 manschappen onder zijn bevel staan tegenover de 14.000 manschappen van zijn broer.

Eiunche
Mannennaam - La Gomera.
Hij was een waarzegger die voorspelde, dat, na zijn dood, er nieuwe mannen naar jet eiland zouden komen die een harige god vereerden en die de vijand van de Gomero’s zouden zijn.

Faican
Mannennaam – Gran Canaria.

Fanganana
Vrouwennaam – Tenerife.

Fayna/Faina
Vrouwennaam – Lanzarote.
Zij was de vrouw van Zonzamas, koning van Lanzarote. Ze had een dochter, Ico genaamd. De natuurlijke vader van Ico was de Spanjaard Ruïz de Asvendaño die als gast in de Koninklijke Familie was opgenomen.

Gara
Vrouwennaam – La Gomera
Dit de naam van een legendarisch jong meisje, dat een romance had met een Tinerfeño, genaamd Jonay. Maar haar familie was tegen deze relatie. Het paartje vluchtte naar de hoogste berg van het eiland en pleegde daar zelfmoord. Door, terwijl ze elkaar omarmden, elkaars borst te doorboren met twee puntig geslepen stokken. Deze Berg draagt nog altijd de naam Garagonay.

Gazmira
Vrouwennaam – La Palma.

Guachioche
Mannennaam – La Gomera.

Guamert
Mannennaam – La Gomera.
Hij was koning van La Gomera en toen hij werd gedoopt kreeg hij de naam Sebastián.

Geronte
Mannennaam – Gran Canaria.
De zoon van Thagoter Semidán.

Guacimara
Vrouwennaam – Tenerife.
Prinses van Anaga, dochter van Beneharo II, die trouwde met Ruymán.

Voor hen die de Spaanse taal machtig zijn, raden wij aan het boek: “Los Guanches o la destrucción de las Monarquías de Tenerife,” van Manuel de Ossasuna y Saviñon te lezen. Zij geven  een  romantische beschrijving van het leven van deze vrouw.

Guajara
Vrouwennaam – Tenerife.
Er twee zijn vrouwen van Tenerife die deze naam droegen: een koningin die onderdeel uitmaakt van de legende, en een prinses, dochter van mencey Beneharo II van Anaga, Deze laatste trouwde met Tinguaro (de broer van Mencey Bencomo)  en uit dit huwelijk werden drie dochters en een zoon geboren.

Guanareme
Mannennaam – Lanzarote.

Fr. A. de Espinoza beweert, dat hij de zoon van Zonzamas was en koning van het eiland Lanzarote, die in het huwelijk trad met zijn zuster Ico.

Op zijn beurt vertelt Galindo ons het verhaal van een eerdere Guanareme, die geplaatst wordt in het jaar 1385, precies toen de er vanuit Cádiz een expeditie van Sevillianen en  Vicaïnos naar Canarias vertrok, Toen deze op Lanzarote aankwamen, werd Guanareme gevangen genomen, samen met zijn vrouw Tinguefaya en 166 eilandbewoners. Vervolgens werden zij als slaven verkocht.

Guayasen
Mannennaam – Gran Canaria.
Vanwege zijn goede inborst noemde men hen “El Bueno” (“De Goede”), hii was de zoon van Thagoter Semidán, broer van Soront Semidán, vader van Doña Catalina Semidán, die de echtgenote was van Fernán Pérez de Guzmán. Hij is geboren in Gáldar.

Guayarmina
Vrouwennaam – Gran Canaria.
Prinses van Gáldar, dochter van Thenesor Semidán (Fernando Guanarteme), op 18-jarige leeftijd zou ze trouwen met prins Bentejuí van Telde, echter de gebeurtenissen aan het eind van de conquista verhinderden dit. Toen men haar doopte, gaf men haar de naam Catalina en ze trouwde met Fernando de Guzmán. Hoewel Jean de Bethencourt zegt, dat men haar de naam Margarita gaf en dat ze in het huwelijk trad met Miguel Trexo Carvajal; en hij voegt hieraan toe, dat ze een dochter was van Añaterve, koning van Güimar, op Tenerife.

Guayanetona
Vrouwennaam – Tenerife.

Guetón
Mannennaam – Tenerife.
Prins van Gúimar, zoon van mencey Añaterve. Toen Bencomo met zijn stamleden de strijd verloor, werd hij gevangen genomen. Toen men hem doopte, gaf men hem de naam Antón Alberto. Hij stierf in een duel met een Guanche genaamd Alonso González.

Guize
Mannennaam – Fuerteventura.
De laatste koning van Maxorata met de roem van een verschrikkelijke krijger die in het bezit was van een grote kracht. Hij gaf zich over aan Jean de Bethencourt op 18 januari 1405 en werd gedoopt met de naam Luis.

Gumidafe
Mannennaam – Gran Canaria.
Volgens Torriano (die hem Gomidafe noemde), was hij de eerste koning van Gran Canaria. Onderzoeker Abreu Galindo zegt, dat hij trouwde met Atidamana en, dat het hen beide lukte zich de heerschappij over het eiland eigen te maken. Ze hadden een zoon, genaamd Artemis, een tijdgenoot van Juan de Bethencourt.

Hacomar
Mannennaam – El Hierro.

Haridian
Vrouwennaam – La Palma.
Een vrouwe die gedoopt is in de stad Sevilla.

Hupalupo
Mannennaam – La Gomera.
Een tijdgenoot van de Heer van La Gomera, Fernán Peraza El Joven (De Jongere), hij slaagde erin de Gomero’s tegen hem op te zetten (1488) nadat hij had geprobeerd hem en zijn vazallen van hun wreedheden te onthouden. Hupalupo (men zegt ook wel Hupalupu, Hupalupa enz.) werd beschouwd als een wijs en rechtvaardig man. De traditie wil, dat hij ontroostbaar, huilend stierf vanwege de grote slachtpartij die Pedro de Vera aanrichtte op het eiland, als wraak voor de opstand.

Iballa
Vrouwennaam – La Gomera.
Volgens Tomás Marín y Cubas “… bezat Iballa veel schoonheid. Ze wijde zich voornamelijk aan haar ceremoniën, zoals op Gran Canaria maagden, de Harimaguas, hun slotklooster beheerden. Ze leefde alleen met haar moeder in de grotten van Guanchedum, het gebied waar Hernán Peraza zijn hofhouding en zijn bezoeking in vermomming waren voor de Gomero’s een schandaal, omdat het niet paste dat een man met haar verkeerde. Dat hield niet op toen een  wijze oudere man onder hen, genaamd Pablo Chupalupu, hem  vertelde hoe slecht hij deze verhouding met zijn nicht vond …” Er zijn echter diverse, versies over de relatie van Peraza met Iballa, maar ze eindigen uiteindelijk allemaal erin, dat de jonge Gomeraanse deelnam aan een hinderlaag waarbij de Heer van het eiland het leven liet door toedoen van een inboorling genaamd Hautacuperche. Deze naam is de titel van een historische roman van M. Mora waarin men de heldendaden van deze en andere personages op La Gomera beschrijft.

Ico
Vrouwennaam – Lanzarote.
Dochter van Fayna – en mogelijk – van de Spanjaard Ruíz de Aveandaño, ze huwde met haar broer Guanarema, met wie zijn Guadarfía kreeg. Toen deze op het punt stond, om tot koning benoemd te worden. Twijfelde men, of Ico de dochter van Zonzama was en men voerde een rituele proef uit, die eruit bestond, om haar op te sluiten in een grot vol met rook, waarbij dan de zuiverheid van haar bloed bewezen zou zijn, als zij deze kwelling zou overleven. Ico kwam levend en triomfantelijk uit de grot tevoorschijn, dankzij het ademen door een bevochtigde spons die zij van een oud vrouwtje had gekregen voordat zij de grot binnenging.

Igalgan
Mannennaam – La Gomera.
Hij was een legendarische held die zijn roem te wijten had aan zowel zijn kracht als aan zijn waardigheid. Men noemde hem ook Igalgún.

Iruene
Mannennaam/Vrouwennaan – La Palma.

Izora
Mannennaam – Tenerife.
Afkomstig van het koninkrijk van Adeje en broer van mencey Pelinor, woonde hij in – de tegenwoordige gemeente – Guía de Isora, in het Zuiden van Tenerife. Vijf jaar na het einde van de conquista (verovering) van het eiland werd hij ervan beschuldigd deel te hebben genomen aan een samenzwering tegen Alonso Fernández de Lugo en bracht hij een tijd door in de gevangenis van La Laguna.

Imobach
Mannennaam – Tenerife.
Imobach (ook: Imobac) was de eerste naam van mencey Bencomo de Taoro. Zie: bencoma.

Volgens Bethencourt Alfonso, was er nog een Imobach voor Bencomo en die was de zoon van Tinerfe el Drande. Hij stierf voordat zijn vader kwam te overlijden en liet een zoon na, genaamd Betzenuhya.

Ione
Mannennaam – El Hierro.
Abreu Galindo schrijft:  “… er was een waarzegger die zich Yone noemde; en toen zijn dood naderde, riep hij alle plaatsgenoten bijeen en zei hij hen, hoe hij zou  sterven en waarschuwde hij hen, dat na zijn dood, het vergaan van zijn vlees en wanneer zijn botten tot as verbrand zouden zijn, dat er over zee een Eraoranzan zou moeten komen, hij was het, die ze zouden moeten vereren, hij zou moeten komen in een wit huisje; men zou geen slag mogen leveren en niet weg hoeven te vluchten, want dit was Gods voorzienigheid.”

Jaabs
Vrouwennaam – Tenerife
Verkocht als slavin in Valencia in 1984, toen zij tien jaar oud was.

Jacomar
Mannennaam – El Hierro.

Jagua
Vrouwennaam – Tenerife.

Jonay
Mannennaam – La Gomera, Tenerife
Dit is de naam van een legendarische jongeling die van Tenerife naar La Gomera zwom, op opgeblazen geitenhuiden, Daar beleefde hij een romance met een meisje genaamd Gara. Omdat haar familie tegen deze relatie was, vluchtte het paartje naar de ohoogste berg van het eiland en pleegde er zelfmoord. Door, terwijl ze elkaar omarmden, elkaars borst te doorboren met twee puntig geslepen stokken. Deze Berg draagt nog altijd de naam Garagonay.

Mahay
Mannennaam – Lanzarote
Men leest in Le Canarien: “Een man genaamd Mahy die wist te ontsnappen.”

Malagua
Mannennaam – Tenerife.

Maninidra
Mannennaam – Gran Canaria
Hij was lang van gestalte en onderscheidde zich als krijger tegenover de Castillianen, hij was knecht in de Toren van Gando. Hij kwam van Telde, woonde in de grotten van Tufía en was, aldus Nuñez de la Peña, “broer van Koning guadarteme de Canarias.” Vervolgens werd hij gedoopt met de naam Pedro en hij vocht tegen de Tinerfeños aan de zijde van de troepen van Alonso Fernández de Lugo. Aansluitend vestigde hij zich op Tenerife en stierf hij als een rat in de val in Berbería aan het begin van de 16de Eeuw.

Mati
Vrouwennaam – Tenerife
Een zeven jaar oud meisje, verkocht als slavin in Valencia in 1495.

Mayantigo
Mannennaam – La Palma.
Koning van de stam van Aridane, zijn naam betekent: “stuk van de hemel”

Moneyba/Moneiba
Vrouwennaam – El Hierro.
Dit is de naam van een godin van de Herreños, die uitsluitend werd vereerd door de vrouwen van het eiland. “En deze verering uitte zich in bezweringen, vragen en smeekbeden die zij deden.” Ook schrijft men: Moneiba. Opmerkelijke is, dat na de conquista (verovering) toen de Herreños gekerstend waren, zij de H. Maagd María de naam Moneyba gaven en haar zo gingen noemen.

Nauzet
Mannennaam – Gran Canaria.
Naam van een krijger.

Nira
Vrouwennaam – La Palma.
Betekent. Zwaluw zonder nest

Nisa
Vrouwennaam – El Hierro.
Refererend aan deze vrouw, zegt Fructuoso: “Ossinissa tu leyva Nisa (que leive em islenho reffenho quer dizer filha e Nisa ero o nome propio da filha) manta por ti.”

Orchena
Vrouwennaam – El Hierro.

Ossinissa
Mannennaam – El Hierro.
Hij was koning van El Hierro en zijn naam betekent. “Koning die gerechtigheid bewaakt.”

Pelinor
Mannennaam – Tenerife.
Zoon van Atbitocazpe, was mencey van Adeje aan het eind van de 15de Eeuw en wilde geen alliantie aangaan met Bencomo, om tegen de Spanjaarden te vechten. Toen men hem Diego doopte in Adeje, toen de conquista ten einde was, genoot hij een uitstekende behandeling.

Ramagua
Vrouwennaam- Tenerife.

Rayco
Mannennaam – Tenerife.
Men duidde hem aan als sigoñe (kapitein) en ambassadeur van de mencey van Anaga.

Romen
Mannennaam – Tenerife.
Zoon van Caconaymo, was mencey van  Daute  te tijde van de conquista (verovering) van het eiland.  Hij trouwde met Barbola Garcia, nadat hij, het lijkt erop dat hij met haar in het huwelijk was getreden, weduwnaar geworden was van Juana González  “La Hidalga de Anaga”(“De Edelvrouwe van Anaga”). Zijn doopnaam was Juan Gonzálo.

Rosalva
Vrouwennaam – Tenerife
Dochter van mencey Bentor de Taoro en zijn echtgenote Sañagua, Toen men haar doopte, noemde men haar Isabel del Castillo. Ze trouwde met Antón Martín de Abona en kreeg een zoon, Cristóbal Sánchez, die zijn testament maakte in 1546 en geen directe afstammelingen had. Het lijkt erop, dat de werkelijke naam van Rosalva, Ramagua was. Volgens sommige auteurs, koos Antonio de Viana voor zijn boek de naam Rosalva, misschien wel, omdat die veel poëtischer is.

Ruyman
Mannennaam – Tenerife.
Was de zoon van Bencomo de Taoro en trouwde met prinses Guacimara, dochter van mencey Beneharo de Anaga.

Saguahe
Mannennaam – La Palma.

Sasa
Vrouwennaam – Tenerife.
Werd op 5-jarige leeftijd als slavin verkocht in Valencia in het jaar 1497.

Sañagua
Vrouwennaam – Tenerife.

Sibisse
Vrouwennaam – Tenerife.
Komt voor in het Centrale Register van Bailía, dat zij verkocht was als slavin in Valencia in het jaar 1495.

Soront
Mannennaam – Gran Canaria.
Zijn volledige naam was Soront Semidán, guanarteme, vader van Thenesor Semidán en van Maninidra.

Tamanca
Mannennaam – La Palma.
Hij was de Heer van Guehevey (tegenwoordig wordt dit Jedey genoemd). De naam Tamanca komt ook overeen met die van een locatie in de gemeente El Paso.

Tamonante
Abreu Galindo zegt ons. “Er waren op dit eiland twee vrouwen die met de duivel spraken, de ene noemde zich Tibíatin en de ander Tamonante, dit wil zeggen, dat zij moeder en dochter waren, de ene diende om de verdeeldheid weg te nemen welke zich voordeed onder de koningen en kapiteins, voor die vrouw had men veel respect…”

Tanausú
Mannennaam – La Palma.
Heer van Aceró (Caldera de Taburiente), was de laatste Palmero-chef die weerstand bood aan de conquistadores (veroveraars). Hij werd in de val gelokt door de Castilliaanse troepen. Tanausú bereikte een wapenstilstand maar kort nadat ze hun wapens hadden ingeleverd, werden hij en de zijnen gevangen genomen en verscheept, richting Hof. Tanausú kon zijn ketens echter niet verdragen en stierf de hongerdood onder het uitroepen van Vacaguaré, dat in inboorlingentaal betekent: “Ik wil sterven.”

Tasarte
Mannennaam – Gran Canaria.
Hij was guayre (edelman) in het menceyato (koninkrijk) Gáldar, hij was een lange man van veel faam en vriend van Bentejuí. Abreu Galindo zegt over hem: “Schreeuwend liet Tasarte zich van de rots vallen, onder het uitroepen van “Atistirma, atistirma,” (wat een aanroep voor God is).
Tegenwoordig bestaat er een dorp, dat behoort tot de Gemeente La Aldea, met de naam Tasarte.

Tasirga
Vrouwennaam – Gran Canaria.
Zij was de dienstmaagd van prinses Tenesoya toen die verkracht werd, ook Tasirga werd gevangen genomen en gedoopt, zij kreeg de naam María. Zij slaagde erin, dat de Spanjaarden haar opnieuw naar Gran Canaria bracht. Men schrijft ook wel: Tazirga.

Tauco
Mannennaam – Tenerife.
Hij was een van de kapiteins van Bencomo de Taoro.

Tegueste
Mannennaam – Tenerife.
Tegueste I was de zoon van Tinerfe El Grande en mencey van Tegueste, dat ressorteerde onder het menceyato Taoro.

Tejina
Prinses, dochter van mencey Acaymo de Tacoronte, trouwde met koning Tegueste. De aardrijkskundige benaming Tejina is gegeven ter ere van deze prinses.

Temiaba
Mannennaam – La Palma.
Hij was de heer van Tagaragre, hij was niet bepaald een vastberaden man, want hij luet zijn regering over aan een krijger, genaamd Autinmara.
Leonardo Torriani noemt hem met de naam: Teniaba.

Tenesoya
Vrouwennaam – Gran Canaria.
Nicht van de guanarteme en dochter van Aymedeyacoan, zij stond bekend als een knappe vrouw. Op een dag ging zij baden aan het strand met haar dienstmaagden. Daar werden zij gevangen genomen door de Spanjaarden, die hen naar Lanzarote brachten. Op dat eiland doopte Doña Inés Peraza haar tot Luisa, ze trouwde met de Spaanse aristocraat Maciot Perdomo Bethencourt.

Thenesor
Mannennaam – Gran Canaria.
Zoon van Soront Semidán en broer van Maninidra, was guanarteme van Gáldar, werd gedoopt als Fernando Guanarteme toen hij zich overgaf aan de conquistadores (veroveraars). Vervolgens ging trok hij met Alonso Fernández de Lugo op naar Tenerife om hem te helpen, het eiland te veroveren.

Tibiabin
Vrouwennaam – Fuerteventura.
Priesteres die grote invloed had op de zaken van haar eiland (zie: Tamonante).

Tigayga
Mannennaam – Tenerife.
Kapitein van Mencey Bencoma de Taoro, stond bekend als moedig krijger.

Tindaya
Mannennaam/Vrouwennaam – Fuerteventura.

Tinerfe
Mannennaam – Tenerife.
Zoon van Sunta, leefde vele jaren als enige regeerder over het eiland. Men kent hem als de Gran Tinerfe (Grote Tinerfe) of Tinerfe el Grande (de Grote Tinerfe). Hij had negen kinderen.

Tinguanfaya
Mannennaam – Lanzarote.
Zoon van Zonzamas en broer van Guanareme, hij was koning van Lanzarote.

Tinguaro
Mannennaam – Tenerife.
Broer van mencey Bencomo de Taoro, hij had een grote gelijkenis met hem. Hij was chef van de regio Acentejo en kwam om in de slag bij Aguerre.

Utindana
Mannennaam – Gran Canaria.

Ventacayce
Mannennaam – La Palma.

Ventomo
Mannennaam – Tenerife.

Vinque
Mannennaam – Tenerife.
Hij was de vader van Betzenuriga, de mencey die vocht tegen Armeñime, een oom van hem die hem de macht wilde ontnemen. Beiden kwamen om op dezelfde dag tijdens een strijd waaraan zij deelnamen.

Xerach
Vrouwennaam- Tenerife.

Xitama
Vrouwennaam- Gran Canaria.

Yeray
Mannennaam – Onbekend van welk eiland.

Ymobad
Vrouwennaam- Tenerife.

Yone
Mannennaam – El Hierro.

Zebensuí/Zebenzuí
Mannennaam – Tenerife.
Hij was de Heer van het gebied, dat tegenwoordig Punta del Hidalgo wordt genoemd, in het Noorden van het eiland. Men kende hem als de “Hidalgo Pobre” (“Arme Edelman”), vanwege zijn eenvoud.

Zonzamas
Mannennaam – Lanzarote.
Hij was koning van Lanzarote in het jaar 1377, getrouwd met Faina. Hij vader van Guanareme, van Tinguanfaya, en misschien ook wel, van Ico. Tegenwoordig bestaat er een berg welke zijn naam draagt.

VERANTWOORDING:
Bovenstaande  Guanche-namen is men tegengekomen in o.a. het werk “Monumenta Linguae Canarie)van Dominik Josef Wölfel; in de diverse “Historia de Canarias”,  welke we te danken hebben aan Fray Juan Abreu Galindo, Tomas Marín y Cubas, Agustín Millares Tiorres enz.; in de manuscripten van Juan de Bethencourt Alfonso, of in de eerste kronieken, zoals “Le Canarien”. Maar ook in “Datas de Tenerife IV amn.9”. Men heeft links en rechts van alles doorgespit: manuscripten, essays, wetenschappelijke werken enz.  Dit, in universiteiten, in musea, in bibliotheken, in het Archief van Gáldar  en zelfs in het Vaticaan heeft men niet stilgezeten (Zie: Chimboyo). Informatie komt o.a. uitgeschriften van de navolgende hoogleraren, wetenschappers, geschiedkundigen, kroniekschrijvers en romanschrijvers, hun namen volgen hier in alfabetische volgorde:

A. Alvarez Rixo,
J. Abreu Galindo,
Sabino Berthelot,
L. Buch (Zie: Tinguafaya),
P. Bontier.
Bory de Saint Vincent.
P. A. del Castillo.
G. Chil y Naranjo,
C. Cortés,
D. Darias y Padrón
Félix Duarte,
P. Escudero,
Fr. A. de Espinosa,
G. Glas,
T. Marín y Cubas,
A. Millares Torres,
F. Navarro Artiles,
J. Nuñez de la Peña,
P. de Olive,
M. de Ossasuna y Saviñon,
D- quezada y Chavez,
Lorenzo Rodríguez,
Sedeño,
J. Sosa,
Díaz Tanco,
L. Torriani,
Ulloa,
A. de Viana,
J. Le Verrier,
J. Viera y Clavijo,
D. Wölfel.