Gofio

Misschien heb je weleens aan iemand die niet uit Nederland komt een dropje aangeboden. Meestal is diegene wel bereid zo’n zwart ding in de mond te stoppen. Maar zodra hij merkt dat de nogal taaie massa behoorlijk lang gekauwd moet worden en niet veel lijkt op het doorsnee snoepje, trekt ie waarschijnlijk een vies gezicht en bedankt vriendelijk voor de volgende.

Dat zie je ook vaak gebeuren bij het proeven van Gofio. Canarios zijn er vol van. Elke ochtend in een beker warme melk of in de typische potaje (groentesoep). Iedereen wil dat je het probeert maar waarschijnlijk moet je even wennen. Tijdens een tripje door de binnenlanden van het eiland zal deze beroemde gofio zeker op tafel verschijnen en gepresenteerd worden als een ware delicatesse.

Gofio

Zij die er niet mee opgroeiden, of de geschiedenis er niet van kennen en waarderen, zullen niet gauw warm lopen voor dit gemalen meel. Maar misschien ga je het zelfs wel lekker vinden, hoe meer je het eet.

Nog voordat de spanjaarden de eilanden in bezit namen werd er door de oorspronkelijke bewoners al flink gofio gemaakt. Ze gebruikte hiervoor molens met molenstenen waarmee men de granen, toendertijd alleen nog gerst, later ook tarwe en mais, fijn maalden. Hoe langzamer de maal, hoe beter de kwaliteit van het meel. De molens werden in beweging gebracht door water of wind maar ook vaak handmatig geduwd. De granen worden eerst uitgezocht, gewassen en in een aardewerk pot geroosterd, in plaats van gebakken of gekookt. Eenmaal geroosterd en schoon worden ze gemalen. Het meel dat dan ontstaat is meteen klaar voor gebruik en dan hoeft het alleen nog maar met wat water of melk aangemaakt te worden. Er zijn nog een aantal molens op de Canarische ailanden die traditioneel gebruikt worden, vooral om de oude ambachten in ere te houden en vanwege de betere smaak van het langzaam malen. De meeste molens echter zijn vervallen en niet meer in gebruik. Zij kwamen stil te staan door de komst van de snellere electronische maalmethodes. Hier en daar vind je in de bergen nog zo’n oude molen. Wel worden er meer en meer oude molens gerenoveerd de laatste tijd. Hele generaties zijn groot gebracht met alleen gofio. Gofio is een zeer voedzaam levensmiddel en was altijd makkelijk te verkrijgen. Daarom werd het ook wel het brood van de armen genoemd. De oudere mensen van het eiland kunnen je nog wildgebarend, lijdzame verhalen vertellen over lange tochten naar de molens, met het graan op hun schouder, om vervolgens thuis te komen met een grote zak meel voor het hele gezin.

Oude, vervallen watermolen waarmee het graan tot meel werd gemalen.

De laatste jaren begint gofio in alle lagen van de bevolking weer aan populariteit te winnen. Men is op zoek naar gezondere voedingsmiddelen en gofio is er daar natuurlijk één van. Het bevat namelijk een hoog gehalte aan vitamines B en C, proteïnen, vezels en mineralen zoals magnesium, calcium en ijzer. En bij het pure gofio zijn natuurlijk geen smaak en geurstoffen toegevoegd. Ook kun je het tegenwoordig in alle soorten en maten krijgen, het ligt in de supermarkt gewoon naast het meel. Er is speciale gofio voor babies, voor darmproblemen, of een gofio-mix bestaande uit tarwe, gerst en bijv. kikkererwten waardoor het zachter van smaak is.

Als je gofio met een beetje water of bouillon mengt dan kun je er zeg maar bolletje of een worstje van kneden. Bij het beroemde Sancocho Canario, een visgerecht, verschijnt er altijd zo’n hompje gofio op je bord, wat je dan weer lekker in de jus sopt. Voor babies wordt het gebruikt als pap en voor de rest is het een uitstekend bindmiddel voor de soep of een sausje.

‘La Traía del Gofio y Agua’

De laatste zaterdag van september, de 27ste, kun je in het dorp Aguïmes op een heel feestelijke manier kennis maken met Gofio. Als onderdeel van de feesten van Ntra. Sra. Del Rosario wordt dan traditioneel het graan naar de molens van Ananías y Lolita gebracht, geroosterd en gemalen en weer gezamelijk met het water naar het dorp gebracht. Dit onder begeleiding van trommels en trompetten, en in klederdracht. In het dorp word vanaf de balkons en de daken met water en meel gegooid. Op het dorpsplein zal zoals qewoonlijk tot in de vroege uurtjes worden doorgefeest.