Schone Energie

De zon is al een halve eeuw de belangrijkste bron van inkomsten van Spanje: het toerisme. Tot nog maar een paar jaar jaar geleden werd er weinig energie gestoken in het direct omzetten van dat zonlicht in geld. Dat is 180º veranderd de afgelopen twee jaar. Spanje moet internationale ’schone energie’ doelstellingen halen, en dat doen ze door iedereen die erin investeert flink te belonen. In maart 2004 werd het Koninklijk Besluit 436 (RD 436) aangenomen, die bedrijven of particulieren ervan verzekert de eerste 25 jaar 575% de gemiddelde electriciteitsprijs uit te betalen voor stroom die is opgewekt door middel van zonnepanelen. Na die 25 jaar wordt er nog steeds 460% betaald. Ja, je leest het goed.

Dat is helemaal goed nieuws voor de Canarische eilanden. Waar levert de zon nog meer op in Spanje dan hier? Juist ja, nergens. Heb ik hier iets aan als ik een gedeelte dak beschikbaar heb? Zeker! Sterker nog, je zou wel dom zijn als je ongebruikte oppervlaktes niet gaat bedekken met zonnepanelen.

De installatie van zonnepanelen is relatief eenvoudig. Een omvormer tussen de panelen en het dichtst bijzijnde stopcontact zet de electriciteit uit de zonnepanelen om in bruikbare stroom en al snel zul je de stroommeter de andere kant op zien draaien (als je nog zo’n gezellige ouderwetse hebt). Dan begint de kassa te rinkelen. Waarom nog zoveel daken uit hondopvangplek bestaan? Voornamelijk vanwege de investering. Als je zonnepanelen wil gaan kopen, moet je ervan uitgaan dat je hier op Gran Canaria, je investering pas na zo’n acht tot tien jaar hebt terugverdiend. Zonnepanelen zijn relatief erg duur. Ze gaan wel een leven lang mee, dus na zo’n negen jaar is het grof verdienen. Daarbij komt, dat voornamelijk door deze nieuwe wet, de vraag naar zonnepanelen in Spanje als een raket de hoogte is ingeschoten. De aanvoer van de voornaamste grondstof voor zonnepanelen, silicium, is matig, zeker nog tot de zomer van 2007. Om wat cijfers te noemen: Er wordt per jaar nu, wereldwijd, een hoeveelheid silicium geproduceerd die voldoet om zo’n 1400 MW op te wekken middels zonnepanelen. De vraag in Spanje alleen al om silicium is nu 6000 MW. Er moet dus nog heel wat silicium geproduceerd worden.

Wat is er eigenlijk aan de hand? De roep om schone, of ‘duurzame’ energie wordt alleen maar harder. En dat is logisch.

De zon is de bron van alle leven en energie op aarde. Zelfs fossiele brandstoffen zijn miljoenen jaren geleden ontstaan onder invloed van de zon. Wind, neerslag, waterkracht en biomassa zijn indirect gevolg van zonne-energie. De fossiele brandstoffen (kool, gas en olie) raken op. Misschien nog niet vandaag of morgen, maar wel vrij snel. We verbruiken enorme hoeveelheden energie per dag. De zon blijft echter nog zo’n vijf miljard jaar door branden, vandaar de naam ‘duurzame’ energie.

We gebruiken directe zonne-energie voornamelijk op twee manieren nu: omzetten in electriciteit, of voor het verwarmen van water. Deze ‘termische zonne-energie’ is direct, erg simpel en heel efficiënt. Het warme water kan gebruikt worden om een pand te verwarmen (of af te koelen) en tegelijkertijd het hete water te verzorgen of indirect om stoomturbines aan te drijven en zo weer electriciteit te maken. Er zijn geen silicium zonnepanelen voor nodig. Vanaf 1 januari 2007 mogen er in Spanje dan ook geen nieuwe panden gebouwd worden zonder een zonneboilerinstallatie. De Canarische regering verstrekt zeer interessante leningen en subsidies om het gebruik van zonneboilers te bevorderen, kijk op www.itccanarias.org/procasol/
voor meer informatie en aanvraagformulieren.

In het ITC in Pozo Izquierdo wordt volop onderzoek gedaan naar duurzame-energie oplossingen, zeewater ontzilten en nuttige verwerking van algen. De ideale condities (zon, wind & zee) zorgen ervoor dat instituten uit heel Europa hier hun tests komen of laten uitvoeren.

De zonnepanelen om electriciteit op te wekken zoals ze nu nog gemaakt worden, zijn in feite alles behalve efficiënt. Het kost ongeveer net zoveel energie om ze te maken als dat ze in hun hele werkzame leven zullen opwekken. Nogal ironisch dus. Maar goed, als er meer gemaakt (moeten) worden zullen ze waarschijnlijk ook veel goedkoper en efficiënter worden, zo redeneert bijvoorbeeld grote voorstander Greenpeace. Logischer is dus wel het gebruik voor afgelegen plekken. Huizen die nog niet zijn aangesloten aan het electriciteitsnet kunnen dan ook bij de staat aankloppen om subsidies en leningen aan te vragen voor een installatie. (Zij kunnen natuurlijk geen stroom ‘terug’verkopen aan het electriciteitsnet.)

Een vorm van indirecte zonne-energie die echt heel efficiënt is en vooral op de Canarische eilanden makkelijk omgezet kan worden in electriciteit is wind. Het waait flink op de eilanden, vooral op de kusten die op de passaatwinden liggen. Je zet natuurlijk niet zomaar even een zestig meter hoge molen in je tuintje tussen de bougainvillea en de geïmporteerde palmboom, maar grote investeerders en electriciteitsbedrijven doen er wel al een aantal jaar hun voordeel mee. Dus komen er nog veel meer windmolens op Gran Canaria? Nee, niet ‘heel veel’. Een paar factoren belemmeren verdere uitbreiding van het windmolenpark. Ten eerste wonen we op relatief kleine eilanden met relatief kleine electriciteitsnetten. Daarbij is dat electriciteitsnet niet één van de meest stabiele en modernste op aarde. Als er een flinke wind opsteekt kan er in weinig tijd heel veel electriciteit het net op geblazen worden, soms teveel. Het is in het verleden een paar keer voorgekomen dat half Gran Canaria zonder stroom kwam te zitten door een flinke windvlaag. Om die reden mag maar maximaal vijf procent van de energie op het net opgewekt worden door wind.

Dat is dan ook het nadeel van schone energie in vergelijking met traditionele, hier op Gran Canaria middels stookolie opgewekte energie. De hoeveelheid opgewekte energie is minder goed te controleren. Dat wil zeggen, bij flinke wind kan er ’s nachts veel energie worden opgewekt die helemaal niet wordt verbruikt of kan worden opgeslagen. Batterijen zijn veel te duur en inefficiënt om grote hoeveelheden energie in op te slaan. In Zwitserland doen ze daar slimme dingen mee: die extra energie drijft pompen aan die water van lage gebieden naar hoge meren pompen en als er weer energie nodig is wordt de druk van dat water gebruikt om energie op te wekken.

Op Gran Canaria wordt nu ook gesproken over vergelijkbare oplossingen met de stuwmeren in het centrum van Gran Canaria. Een andere, erg voor de hand liggende oplossing is de energie te gebruiken voor het ontzilten van zeewater. Veruit het meeste water op Gran Canaria is ontzilt, en de processen daarvoor zijn in relatief korte tijd op gang te brengen. Binnen zo’n vijf minuten kan een ontziltingsinstallatie al volop aan het werk zijn. Daarbij vergt het ontzilten ontzettend veel energie, er moet (nu) voor een kubieke meter ontzilt water ongeveer een liter stookolie verbrand worden.

Als dit allemaal niet interessant genoeg is voor je, wacht dan rustig af, want er is ‘hoop’ voor je. Over een paar jaar word je vast flink betaald voor de bio-energie van je grote boodschap ’s ochtends om zeven uur (tijdens de piekuren!) terwijl je op je laptoppie online de Hollandse Nieuwe leest.