Verdwenen sprokkeltijd: vergrote kans op bosbranden

Gran Canaria stond in brand. Zomerse bosbrandjes, vooral op veel plaatsen in Zuid Europa, konden uitgroeien tot een waar inferno omdat het bosbeheer de afgelopen vijftig jaar dramatisch is veranderd. 

De tijden, dat in bossen brandhout werd gesprokkeld en noten en strooisel voor in de stal zijn lang vervlogen. Tot in de jaren vijftig liep er ook nog vee in de bossen, dat de jonge bomen en struiken aanvrat.

Ondertussen is sprokkelhout vervangen door olie, gas en kolen, gebruiken de boeren kunstmest en voor zover de varkens, koeien en paarden nog buiten staan, doen ze dat keurig in de wei. Daardoor kan de brandbare laag in bossen flink groeien. Met elke zomer in het Middellandse Zeegebied weer desastreuze gevolgen.

Zuurstof, hitte en brandstof zijn de ingrediënten voor een brand. De eerste twee zijn moeilijk aan te pakken in de open lucht. Hooguit als de brand al woedt, met schuim (om zuurstof weg te houden) of water (tegen de hitte). Brandstof is wél preventief aan te pakken. Maar juist de gemakkelijk brandbare takjes en blaadjes worden sinds de jaren vijftig niet meer systematisch weggehaald.

Bovendien wordt de tussenlaag, die de eerste vlammetjes van de takjes op de grond overbrengt op de hoge, dikke takken die veel langer branden, niet meer door het vee weggevreten. Toen dat nog wel gebeurde, kwamen brandjes meestal niet verder dan een grondvuur. Op bijvoorbeeld Gran Canaria speelt die tussenlaag een belangrijke rol. Het vuur springt via de struiklaag tussen de bomen door naar de toppen. Daar waait het harder dan op de grond, waardoor het vuur nog verder wordt aangewakkerd.

In Nederland is het beleid er de laatste jaren juist op gericht een dergelijke vruchtbare (en brandbare) laag te laten groeien. Toch zullen grote branden, zoals die in de hete zomer van 1976 op de Veluwe woedden, niet snel meer voorkomen. Veel naaldbomen waarmee de Veluwe ooit was vol geplant, zijn ondertussen verdrongen door de veel minder brandbare loofbomen. Bovendien zijn er her en der loofbomen geplant om het bos wat gevarieerder te maken.

Op Gran Canaria en in andere Zuid Europese landen klinkt na de branden van de afgelopen dagen de roep om verstandiger bosbeheer. Maar de vraag is: welk bosbeheer? Moet de Canarische overheid takken, bladeren en struiken uit de bossen weghalen? Natuurlijk helpt dat tegen branden, maar het is gewoon onzin. Het kost ontzettend veel werk en geld. Dat weegt niet op tegen het verminderde risico op grote branden. Ook heeft het weinig zin, om bomen te planten die minder goed branden dan de dennen die op Gran Canaria groeien. Na een lange, droge, hete periode brandt alles.

Het enige wat er op zit, is mensen ontmoedigen die om economische redenen bossen platbranden. Speculanten die van stukken bos afwillen zodat ze daar woningen kunnen bouwen, moeten het nakijken hebben. Spanje en Portugal hebben na recente bosbranden hun wetgeving al gewijzigd waardoor er ook in een platgebrand bos niet mag worden gebouwd. Het moet volgens het bestemmingsplan opnieuw worden beplant.

Maar ‘gewone’ pyromanen en slordige wandelaars die een brandende peuk in de berm gooien, trekken zich van die wetgeving niets aan. Zou voor hen misschien een publiekscampagne op touw moeten worden gezet? Vooral niet doen, zou het advies van Staatsbosbeheer in Nederland aan de Canarische overheid luiden. Staatsbosbeheer blies eerder de campagnes af die mensen in droge tijden waarschuwden voor het risico van bosbrand. Voorlichting werkt averechts: veel pyromanen werden erdoor op een idee gebracht.