Waarom “Gran” in Gran Canaria?

Onlangs is er in boekvorm een corrigerende uiteenzetting verschenen, van de hand van de op Gran Canaria wonende Zwitserse auteur Peter Borschberg. Daarin schrijft hij o.a: “Bij aardrijkskundige beschrijvingen betekent “Gran” een relatief grote oppervlakteaanduiding. Al lang stoort men zich eraan, dat “Gran” voor het eiland Gran Canaria niet passend is, omdat La Isla Redonda (het Ronde Eiland) het op twee na grootste van de Canarische Archipel is. Het epitheton “Gran” wordt daarom al lang foutief gebruikt, namelijk net zoals het bijvoeglijke naamwoord bij persoonsnamen, of de toevoeging: machtig, invloedrijk. En de auteur schrijft…
 
In 1773 gooit  Joseph de Viera y Clavijo  olie op het vuur, met zijn vierdelige Noticias de la Historia General de Las Islas Canarias (I. 44). Waarin hij de menig verkondigt, dat het eiland Gran Canaria, de toevoeging “Gran “ verdient vanwege haar roem en de waardigheid van de hoofdstad, waar de wereldlijke en de kerkelijke macht gevestigd zijn.

1492 Aguiar, Lissabon, Yale

Al bij het begin van de Christelijke tijdrekening was er een eiland in de Atlantische Oceaan bekend onder de naam Canaria. Hoe het bij Romeinse aardrijkskundigen vroeger heette, kan men nalezen bij  Sebosus (100 v. Chr.). De toenmalige cartografen wisten slechts, dat Canaria tot de Archipel van de Gelukzalige Eilanden (Insulae Fortunatae) behoorde, maar niet waar deze eilandgroep zich bevindt. Ptolemaios positioneert deze in het jaar 2000 ter hoogte van Kaap Verdië. De oudste “moderne” kaart, uit 1367 kent de naam ‘Canaria’ toe aan het eiland Madeira.

De Gelukzalige Eilanden (in het Castilliaans: Islas Afortunadas) verliezen spoedig hun oorspronkelijke naam na hun ontdekking door Europese zeelieden. Al op de Cresques-kaart uit 1375  worden de eilanden gezamenlijk als ‘Canaria’ aangeduid, ofwel  als ‘Insula de canaria’.
In de Pausdelijke Bul van 22 februari 1493, het jaar waarin Jean de Béthencourt en Gadifer de la Salle  de opdracht kregen de Eilanden te kerstenen, gebruikt Benedictus XIII eveneenens de  aanduiding ‘insulas canarie’ voor de Archipel. Hij vernoemt namenlijk uitsluitend het voor hem belangrijkste eiland, Lanzarote, omdat de Bisschop zijn zetel had in Rubicon. De volledige betekenis ‘Canarie Insu(le)’ treft men aan op een Italiaanse portolaankaart  uit omstreeks 1502, welke wordt toegeschreven aan Amerigo Vespucci.
 
De in 1375 gedocumenteerde verhandeling over de eilandnaam ‘Canaria’ voor de gehele Archipel duidt erop, dat het naamgevende eiland door de toenmalige zeelieden als het grootste eiland werd beschouwd. Om het eiland van de Archipel te onderscheiden, voegde men al aan het eind van de 14de Eeuw het voorvoegsel ‘Gran’ toe en dit zou ook op een anonieme, tegenwoordig niet meer traceerbare, kaart uit 1460  het geval zijn. Met zekerheid vinden we ‘grancanaria’ op de authentiek gesigneerde  kaart  van Jorge de Aguir uit 1492, dus ruim 500 jaar geleden.

Het voorvoegsel ‘Gran’ werd niet gekozen op grond van politieke macht, maar te goeder trouw, omdat dit eiland qua oppervlakte het grootste zou zijn. Men hoeft maar op de toenmalige kaarten te kijken. Noch in Lissabon, noch in Sevilla kende men destijds de werkelije afmetingen van de Eilanden.

Alleen een afgunstige, kleinzielige geest zou de nu sinds ruim een halve eeuw bestaande betekenis van de toevoeging ‘Gran’ aan het eiland Gran Canaria kunnen aanvechten, omdat het tegenwoordig  niet het grootste, vruchtbaarste en meest bevolkingsdichte eiland is. Elk van de zeven Canarische Eilanden heeft een eigen karakter en gewoonten en eenieder kan zelf van de Gelukzalige Eilanden juist dát eiland uitzoeken wat hem of haar als het meest gelukzalige voorkomt.

Als men het eiland Gran Canaria terug wil brengen tot de voorvoegselloze naam ‘Canaria’ (oorspronkleijk heete het Planaria en had het niets met honden van doen), zou men, om verwisseling te voorkomen, de Archipel met de oude naam op de Castilliaanse schrijfwijze moeten herbenoemen tot: “Islas Afortunadas”.

Peter Borschberg, San Miguel de la Palma

Wie interesse heeft voor originele kaarten en andere documenten over de bevolking en de naamgeving van de Canarische Eilanden, moet zeer zeker het rijk geïllustreerde boek:
‘Die Kanarischen Inseln aus alten Quellen’ aanschaffen. Het boek is te koop via: www.borschbergpress.net

Peter Freiburghaus Borschberg  is geboren in Zwitserland en woont op de Canarische Eilanden in San Miguel de la Palma. Na twee decennia van marketingondersteuning aan bedrijven in de computerindustie, wat werldwijd veel reizen met zich meebracht, heeft Peter nu zijn bestemming gevonden in een vertaalbureau, dat gespecialiseerd is in het vertalen van techniekteksten vanuit het Duits naar het Engels.

Zijn vele reizen door Zuidoost Azië overtuigden hem ervan, dat de geschiedenis van de Straat Singapore, een van ’s werelds meest strategische scheepsroutes, niet geheel uit de doeken is gedaan. Als computerdeskundige was Peter Freiburghaus Borschberg zich er pijnlijk van bewust, dat uitsluitend  de gebruikelijke kaarten van de Straat Singapore in een hoge digitale resolutie, evanals verbetering van oude handgetekende kaarten, met behulp van forensische software de best bewaarde geheimen zouden kunnen onthullen. In zijn boek, ‘The Singapore and Malaka Straits’, brengt Peter Freiburghaus Borschberg zowel zijn technische als taalkundige vaardigheden aan het licht.

Burenruzie
Dat de beide hoofdeilanden van de Canarische Archipel, Tenrife en Gran Canaria, ieder hun eigen concurrentiestrijd voeren (het zogenoemde ‘Pleito insular’), wordt het meest duidelijk in zaken zoals voetbal en carnaval. Voor het overige beschouwt het grootste deel van de bevolking zich eensgezind als Canario, kleine plagerijen en steken onder water zijn dan ook niet echt serieus bedoeld.

El enkele jaren voert het dagblad ‘El Día’ op Tenerife  zijn uiterst persoonlijke strijd tegen Gran  Canaria. Uit de publicaties van de directeur-uitgever blijkt een wel heel radicale denkwijze. In de artikelen gaat het meestal, om de eis tot onafankelijkheid van de Canrische Archipel en het vestigen van een zelfstandige Staat, maar vaak ook om Gran Canaria. Zo staat de uitgever van de meestgelezen krant op de Canarische Eilanden  algemeen bekend om zijn ophitsende en uitdagende artikelen. Ontelbare keren heeft hij in paginagrote artikelen geëist,dat  het eiland Gran Canaria het voorvoegsel ‘Gran’ (groot) ontnomen wordt en dat het – omdat Tenerife het grootste eiland vand Archipel is – tot de in de geschiedenis onderzochte naam ‘Canaria’ omgedoopt wordt.

Dit leidde in 2008 tot schriftelijke bezwaren in een aangifte van het Eilandbestuur van Santa Cruz de Tenerife tegen El Día. Kort daarvoor heeft ook het Canarische Parlement zich van de meningsuiting van de krant gedistantieerd, door het aannemen van een resolutie: “Tegen de aanvallen op de eenheid van de Canario’s, de waardigheid van Gran Canaria en zijn bewoners evanals tegen de xenofobe houding en de ontkenning van de grondbeginselen van de krant ‘El Día’.”